TOKSOPLAZMA - TOXOPLASMA GONDII
Zarażenia Toxoplasma gondii
są powszechne zarówno u zwierząt, jak i u ludzi.
Ten wewnątrzkomórkowy pasożyt, wielkości 7mcgm,
pełen cykl rozwojowy przechodzi jedynie u kotowatych
(Felidae). Cykl ten kończy się wydalaniem do
środowiska zewnętrznego oocyst wielkości 10 – 13
mcgm, a ich liczba może dochodzić do miliona w 1g
kału zarażonego zwierzęcia. Okres siewstwa oocyst
waha się od 1 do 21 dni. Po 2-4 dniach, w
optymalnych warunkach środowiskowych, oocysty
sporulują i stają się zdolne do inwazji. U
pozostałych gatunków zwierząt i człowieka
toksoplazma lokalizuje się w różnych narządach
wewnętrznych w postaci cyst osiągających średnicę
200mcgm (nigdy nie dochodzi u nich do rozwoju
płciowego pasożyta w jelicie, a więc do
wykształcenia się i siewstwa oocyst). Koty i psy
mogą zarażać się toksoplazmą wielokrotnie w ciągu
swojego życia zjadając oocysty (z gleby), cysty (z
surowego mięsa), poprzez łożysko (w trakcie ciąży),
bądź drogą laktogenną.
Na świecie (w tym także w
Polsce) odsetek kotów wykazujących obecność
przeciwciał przeciw T.gondii wynosi 9-95,2 %, a u
psów nie przekracza 89 %. W Polsce serologicznie
Toksoplazmę stwierdzano u 26,7 % kotów w wieku do 3
miesiąca życia i u 42,1% w wieku 4-12 miesięcy.
Odsetek ten był zdecydowanie wyższy u kotów
starszych i wahał się od 81,2%(zwierzęta w wieku od
1 do 5 lat) do 95,2 5( koty 6-20 letnie). Nie
obserwowano wyraźnych różnic pomiędzy stopniem
zarażenia kotów przebywających wyłącznie lub
okresowo w domu, a także polującymi w środowisku
zewnętrznym. Badania przeprowadzone w Niemczech
wykazały, że koty trzymane w mieszkaniach i żywione
karmą z puszek są zwykle wolne od toksoplazmozy.
Ponieważ w Polsce zwierzęta, które, otrzymują pokarm
z puszek są dożywiane zwykle surowym mięsem, stopień
zarażenia toksoplazmą jest taki sam jak u kotów
żywionych tradycyjnie. Mimo wysokiego odsetka
zarażonych kotów siewstwo oocyst T.gondii w ich kale
jest zjawiskiem rzadkim, obserwowanym jedynie u 0,8
– 1% populacji tych zwierząt. Około 90% kotów
wytwarza trwałą odporność po pierwszym zarażeniu
toksoplazmą, co skutkuje brakiem siewstwa oocyst
przy kolejnym kontakcie z pasożytem.
OBJAWY ZARAŻENIA U LUDZI
Nabyta Toksoplazmoza zwykle
przebiega u ludzi bezobjawowo. Jednak u około 10%
szczególnie młodych osób, może ujawnić się w postaci
limfadenopatii. Najczęściej powiększeniu ulegają
węzły chłonne szyjne i karkowe. Rzadko może wystąpić
gorączka, uczucie osłabienia, bóle głowy i mięśni
oraz stan zapalny gardła. U ludzi z wrodzonymi bądź
nabytymi (AIDS) niedoborami immunologicznymi
obserwuje się ciężki przebieg toksoplazmozy wśród
objawów ze strony centralnego układu nerwowego (neurotoksoplazmoza).
U 30-69% kobiet, które po raz pierwszy zaraziły się
T.gondii w czasie ciąży dochodzi do śródmacicznej
inwazji płodu ( toksoplazmoza wrodzona).
Prawdopodobieństwo przeniknięcia pasożyta z krwi
matki do płodu zmienia się w poszczególnych
trymestrach ciąży. W pierwszym trymestrze jest
najmniejsze, a inwazja zwykle kończy się
poronieniem. W drugim trymestrze zaraża się około
30% płodów, a 25% z nich rodzi się z objawami
wodogłowia, zwapnienia mózgu i padaczki. W trzecim
trymestrze może dochodzić do zarażenia aż 65%
płodów, u których po urodzeniu bardzo rzadko
stwierdza się objawy inwazji toksoplazmy. Dopiero po
3-12 miesiącach życia u dziecka mogą wystąpić objawy
ze strony centralnego układu nerwowego, a po kilku
lub nawet kilkunastu latach zmiany w gałce ocznej
(toksoplazmoza oczna).
Jak zaraża się człowiek?
Człowiek zaraża się oocystami toksoplazmy z
pożywieniem, wodą lub przez zanieczyszczone glebą
ręce, a cystami – przez spożywanie surowego mięsa.
Cysty T.Gondii najczęściej stwierdzano w
wieprzowinie (10-24%), rzadziej w baraninie (ok. 10
%) i wołowinie (1,7-5%). Mięso drobiowe nie stanowi
źródła zarażenia dla człowieka i zwierząt. Gotowanie
mięsa w temperaturze minimum 58 stopni C zabija cysty
pasożyta w ciągu 10 minut, natomiast głębokie
mrożenie w zakresie temperatur od – 12 stopni C do – 20
stopni C
zabije je po 3 dniach. Pasożyt może także przenikać
w trakcie ciąży poprzez łożysko do płodu oraz w
rzadkich przypadkach przy przetaczaniu krwi i
transplantacji narządów. Pies nie stanowi dla
człowieka żadnego zagrożenia, jeżeli chodzi o
możliwość zarażenia się toksoplazmą, kot natomiast
tylko wtedy, gdy sieje oocysty. Należy pamiętać, że w
przypadku, gdy kot zaraził się zjadając surowe mięso
zawierające cysty pasożyta, wydalanie oocyst
następuje już między 3-10 dniem inwazji i zwykle nie
towarzyszą mu żadne objawy kliniczne. Stwierdzenie u
kota obecności oocyst w kale (badanie koproskopowe)
nie jest wskazaniem do uśpienia zwierzęcia, lecz do
jego leczenia. Terapia nie jest kłopotliwa. Trzeba
jednak pamiętać o regularnym czyszczeniu kuwety, do
której załatwia się kot i przynajmniej, co dwa dni
wyparzać ją wrzącą wodą. Przeprowadzone na terenie
Wielkopolski badanie serologiczne ciężarnych kobiet
w kierunku toksoplazmozy, połączone ze szczegółowym
wywiadem środowiskowym wykazały, że zdecydowana
większość kobiet z dodatnimi wynikami ( 81,0%) nie
posiada kota w domu.
